Σαφές μήνυμα ότι η Ελλάδα δεν εγκαταλείπει τη διεκδίκηση των γερμανικών επανορθώσεων έστειλε από την Παραμυθιά ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας, ο οποίος παρέστη στις εκδηλώσεις της 29ης Σεπτεμβρίου για τη συμπλήρωση 83 ετών από την εκτέλεση των 49 Προκρίτων.
Στην ομιλία του χαρακτήρισε την ελληνική αξίωση «απαράγραπτη, ενεργή και διεκδικήσιμη», επισημαίνοντας ότι η χώρα ζητά δικαιοσύνη και όχι εκδίκηση. Διευκρίνισε, παράλληλα, ότι η διεκδίκηση δεν στρέφεται εναντίον της σημερινής Γερμανίας και δεν αναιρεί τη σύγχρονη σχέση των δύο χωρών.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας συνέδεσε τη μνήμη των θυμάτων της Παραμυθιάς με τη διατήρηση της ιστορικής αλήθειας. Αναφέρθηκε στη συνεργασία μουσουλμάνων Τσάμηδων με τις κατοχικές δυνάμεις κατά την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και τόνισε ότι η αναγνώριση και η καταδίκη των ιστορικών γεγονότων αποτελούν αναγκαία προϋπόθεση για την ευρωπαϊκή πορεία της Αλβανίας.
Κατά την παρουσία του στην Παραμυθιά, ο Κωνσταντίνος Τασούλας ανακηρύχθηκε επίτιμος δημότης του Δήμου Σουλίου σε ειδική τελετή στο σχολείο Βούλγαρη. Στην προσφώνησή του, ο δήμαρχος Σουλίου Θανάσης Ντάνης αναφέρθηκε στη σημασία της παρουσίας του Προέδρου της Δημοκρατίας στις εκδηλώσεις μνήμης.
Το πρόγραμμα περιλάμβανε επιμνημόσυνη δέηση και τελετή στο μνημείο των εκτελεσθέντων. Η επέτειος αφορά τους 49 Προκρίτους της Παραμυθιάς, οι οποίοι εκτελέστηκαν στις 29 Σεπτεμβρίου 1943 από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής.
Ακολουθούν οι σχετικές ανακοινώσεις της Προεδρείας της Δημοκρατίας
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας, επισκέφθηκε την Παραμυθιά του Δήμου Σουλίου, όπου παρέστη στις εκδηλώσεις μνήμης για τους 49 Προκρίτους, οι οποίοι εκτελέστηκαν το 1943 από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής.
Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας επέδωσε τα μετάλλια στους νικητές του μαθητικού αγώνα δρόμου θυσίας, ο οποίος πραγματοποιείται προς τιμήν των Εκτελεσθέντων.
Αμέσως μετά, ο κ. Τασούλας προέβη στην ακόλουθη δήλωση:
«Τον Αύγουστο του 2025 είχα τη χαρά και την τιμή να υπογράψω το Προεδρικό Διάταγμα, με το οποίο η Δημοτική Κοινότητα Παραμυθιάς αναγνωρίζονταν ως μαρτυρικό χωριό. Ήταν επιτέλους μια θεσμική δικαίωση για αυτήν την κωμόπολη της Θεσπρωτίας, η οποία, σαν σήμερα πριν από 83 χρόνια, πλήρωσε βαρύ τίμημα για να διατηρήσει την ελευθερία και την ελληνικότητά της.
Στην Παραμυθιά, στα τέλη Σεπτεμβρίου του 1943 τα γερμανικά στρατεύματα Κατοχής και οι μουσουλμάνοι Τσάμηδες συνεργάτες τους, συνέλαβαν 49 Προκρίτους της πόλης, αθώους άμαχους, προκειμένου να τους εξοντώσουν ώστε να πτοηθεί ο πληθυσμός και να εφαρμοστεί στην πράξη η ναζιστική θεωρία της συλλογικής ευθύνης, για την οποία ολόκληρη η Ελλάδα κατέβαλε τόσο βαρύ φόρο αίματος.
Σήμερα, σύσσωμη η πόλη της Παραμυθιάς, μαζί με τις τοπικές αρχές, τιμήσαμε τη μνήμη των 49 Προκρίτων. Τιμώντας τη μνήμη τους, εξακολουθούμε να πιστεύουμε πως η ελευθερία μας στηρίζεται πάνω σε συγκλονιστικά θεμέλια: στις ζωές αθώων και αμάχων, όπως ήταν οι ζωές των 49 Προκρίτων που τιμήσαμε σήμερα.
Γι’ αυτό και η ελευθερία μας είναι συνειδητοποιημένη. Είναι υπεύθυνη. Είναι μια ελευθερία που προστατεύει τη Δημοκρατία, προστατεύει την ενότητα της Ελλάδας, προστατεύει την προοπτική της.
Γιατί αυτοί οι 49 Πρόκριτοι, που μας ατενίζουν σήμερα από το μνημείο τους, έχουν αξιώσεις από εμάς. Μας ζητούν όχι μόνο να μην τους ξεχάσουμε, αλλά και να χτίζουμε κάθε μέρα μια Ελλάδα καλύτερη, μια Ελλάδα δυνατότερη, μια Ελλάδα πιο ευημερούσα».
Νωρίτερα, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας παρέστη στην επιμνημόσυνη δέηση στον Ιερό Ναό Αγίου Δονάτου προεξάρχοντος του Σεβασμιώτατου Μητροπολίτη Παραμυθιάς κ. Σεραπίωνα και στη συνέχεια μετέβη στο Μνημείο Εκτέλεσης των 49 Προκρίτων, όπου κατέθεσε στεφάνι και εκφώνησε την παρακάτω ομιλία:
«Κυρίες και κύριοι, αγαπητοί συμπατριώτες,
Βρισκόμαστε εδώ σήμερα για 83η χρονιά, για να τιμήσουμε τη μνήμη των 49 θυμάτων της θηριωδίας των Γερμανών και των μουσουλμάνων Τσάμηδων. Τριάντα ώρες κράτησε η φυλάκιση των προγόνων σας στο υπόγειο του Δημοτικού Σχολείου. Από τα μεσάνυχτα της 27ης Σεπτεμβρίου μέχρι τα ξημερώματα της μοιραίας 29ης Σεπτεμβρίου οπότε και έγινε σε αυτόν τον τόπο η φονική τους εκτέλεση.
Από μαρτυρίες που υπάρχουν, καθώς τρεις εξ αυτών αφέθησαν ελεύθεροι, η συμπεριφορά τους αυτές τις τριάντα δραματικές ώρες ήταν αξιοπρεπέστατη, πατριωτική και στωική. Ο γυμναστής Νίκος Γιαννάκης, μάλιστα, για να τους ενθαρρύνει τραγούδησε και τον περίφημο «Γεροδήμο» του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη. Και ο παπα-Βαγγέλης Τσαμάτος, επίσης, τους παρηγορούσε και τους έδινε κουράγιο.
Και είχαν κουράγιο οι πρόγονοί σας, οι οποίοι έπεσαν σε αυτό ακριβώς το σημείο πριν 83 χρόνια, όπου ενδεχομένως το τελευταίο πράγμα που είδαν στη ζωή τους να ήταν τα απέναντι υψώματα, το Πέσιμο. Αλλά μόνο πέσιμο δεν ήταν η δολοφονία τους. Ήταν υψωμός. Ήταν λύτρωση ελευθερίας, ήταν θυσία στον βωμό της ελευθερίας αλλά και της ελληνικότητας της Παραμυθιάς και της Θεσπρωτίας.
Δεν έπεσαν όπως σε άλλες περιοχές της Ηπείρου και της Ελλάδος στον βωμό της ελευθερίας από τα στρατεύματα ναζιστικής κατοχής αλλά έπεσαν και στον βωμό της προστασίας της ελληνικότητας της Θεσπρωτίας, της ευρύτερης περιοχής της Παραμυθιάς, από τα γαμψά νύχια των μουσουλμάνων Τσάμηδων, οι οποίοι σε αγαστή συνεργασία με τα ιταλικά και γερμανικά στρατεύματα Κατοχής φιλοδοξούσαν, εις μάτην, να πραγματώσουν εδαφικά, εις βάρος της Θεσπρωτίας, την ιδέα της Μεγάλης Αλβανίας, την οποία είχε υποσχεθεί στην Αλβανία, ο Χίτλερ.
Είναι, συνεπώς, μια εξαιρετική και μοναδική περίπτωση θυσίας αυτών των 49 συμπατριωτών σας. Και δείχνει ότι η σημερινή μας ελευθερία και η σημερινή ελληνικότητά μας έχουν συγκλονιστικά. θεμέλια Έχουν θεμέλια, τα οποία πρέπει όχι απλώς κάθε χρόνο, όχι απλώς με Προεδρικό Διάταγμα, όπως κάναμε τον Αύγουστο του 2025, με το Προεδρικό Διάταγμα που είχα την τιμή και την τύχη να υπογράψω και αναγνωρίστηκε ως μαρτυρικό χωριό η Δημοτική Κοινότητα Παραμυθίας. Έχουμε χρέος να τα θυμόμαστε κάθε μέρα, να τα έχουμε μέσα στην ψυχή μας και στην καρδιά μας φωλιασμένα στοργικά. Έτσι εμείς αλλά και οι νεότερες γενιές θα τιμούμε αυτά τα γεγονότα.
Το Σούλι υπήρξε ανέκαθεν κοιτίδα ελευθερίας για τον ελληνισμό. Τον Δεκέμβριο του 1820, πριν από το ξέσπασμα της Ελληνικής Επαναστάσεως, οι Σουλιώτες απελευθέρωσαν το Σούλι. Και αυτή η απελευθέρωση θεωρήθηκε το προανάκρουσμα της Ελληνικής Επαναστάσεως. Εδώ χτυπούσε ανέκαθεν ο ήχος της ελευθερίας. Και στον βωμό αυτής της ελευθερίας οι πρόγονοί σας έδωσαν το αίμα τους.
Κυρίες και κύριοι,
Αυτές οι ιστορικές αλήθειες, αυτά τα τραγικά γεγονότα, αυτή η θηριώδης συμπεριφορά των μουσουλμάνων Τσάμηδων την περίοδο της Κατοχής δεν είναι σκέψεις που στρέφονται εναντίον κανενός· είναι σκέψεις αντικειμενικές, που απορρέουν από την ιστορική καταγραφή. Μια ιστορική καταγραφή, η οποία είναι χρήσιμη για το μέλλον.
Η γειτονική χώρα, η Αλβανία, με την οποία επιθυμούμε, προφανώς, να έχουμε φιλικές σχέσεις, διεκδικεί την είσοδό της στην ευρωπαϊκή οικογένεια. Η ευρωπαϊκή, όμως, οικογένεια δημιουργήθηκε πάνω στις στάχτες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Δημιουργήθηκε πάνω στην ανείπωτη συμφορά που προκάλεσε ο ναζισμός και ο φασισμός σε εκατομμύρια αθώους.
Η σκέψη των δημιουργών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν ότι, με την ένωση και τη σύμπλευση των χωρών της Ευρώπης, φαινόμενα όπως αυτά του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, φαινόμενα δηλαδή ξεκληρίσματος χωρών, καθώς και μαρτυρικών χωριών, ή πόλεων, δεν θα επαναληφθούν.
Συνεπώς, η ορθή ερμηνεία, η ορθή γνώση και η ορθή παραδοχή της ιστορίας, ειδικά για εκείνη τη σκοτεινή περίοδο, έχουν να κάνουν με την αναγνώριση του λόγου για τον οποίο η κάθε χώρα επιδιώκει να μπει στην Ευρώπη. Δεν μπορείς να επιδιώκεις να μπεις στην Ευρώπη και να αρνείσαι την καταδίκη και την ιστορική πραγματικότητα όσων προκάλεσαν τέτοιο πόνο. Γιατί ο πόνος αυτός υπήρξε μία βασική αιτία δημιουργίας της Ευρώπης Ένωσης.
Η Ελλάδα δεν διεκδικεί ούτε αντεκδίκηση ούτε τιμωρία. Διεκδικεί κάτι ιερό: δικαιοσύνη. Όπως είχα την ευκαιρία να πω και στα Καλάβρυτα αλλά πρόσφατα και στη Βιάννο, η απαίτηση της Ελλάδας έναντι των γερμανικών επανορθώσεων είναι απαράγραπτη, ενεργή και διεκδικήσιμη.
Δεν ισχυρίζομαι πως αυτή η ιστορία μπορεί να λυθεί αίφνης, αύριο, ξαφνικά. Αλλά όσο εμείς είμαστε αποφασισμένοι και διεκδικούμε τα ποσά της επανόρθωσης, διεκδικούμε τις γερμανικές αποζημιώσεις, τόσο το αίτημα θα παραμένει ζωντανό. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι βρισκόμαστε σε σχέση σύγκρουσης με τη σημερινή Γερμανία.
Στην Παραμυθιά, πριν από 83 χρόνια, γράφτηκε ένα δράμα. Έναν χρόνο μετά, όμως, τα πράγματα αντιστρέφονται. Η καρτερία των κατοίκων της Παραμυθιάς, η αντίσταση των Ελλήνων κατά των κατακτητών από τον Εθνικό Δημοκρατικό Ελληνικό Σύνδεσμο (ΕΔΕΣ) του Αρτινού συμπατριώτη μας Ναπολέοντα Ζερβά, έφερε αποτέλεσμα. Η τροπή που πήρε ο πόλεμος έφερε αποτέλεσμα και ιδίως μετά την ηρωική μάχη της Μενίνας, οι μουσουλμάνοι Τσάμηδες και οι Γερμανοί σιγά σιγά αποσύρονται από τη Θεσπρωτία. Οι πρώτοι καταφεύγουν στην Αλβανία. Εκεί Παρτιζάνοι Αλβανοί σκοτώνουν τον Μαζάρ Ντίνο, που πρωτοστάτησε σε θηριωδίες εδώ, όχι μόνο αυτός αλλά και η οικογένεια του. Το 1953 το Αλβανικό κράτος, με το νέο καθεστώς, δίνει υπηκοότητα σε όλους αυτούς. Στα Γιάννενα όμως, μέχρι το 1948, 1700 και πλέον αποφάσεις του Ειδικού Δικαστηρίου Δωσιλόγων καταδικάζουν τους Τσάμηδες μουσουλμάνους και δημεύουν τις περιουσίες τους για τα εγκλήματα πολέμου που διέπραξαν στη Θεσπρωτία.
Τα πράγματα λοιπόν, εξελίσσονται, προχωρούν, αλλάζουν και η Θεσπρωτία πλέον ατενίζει με αισιοδοξία το μέλλον της.
Σήμερα, 83 χρόνια μετά, εδώ στο ίδιο σημείο της δολοφονικής εκτέλεσης, θυμόμαστε, τιμούμε και αναλογιζόμαστε ότι εμείς οι νυν παρόντες οι περιλειπόμενοι, που λέει η Εκκλησία μας, χρωστάμε όχι μόνο στους αγέννητους, σ΄αυτούς που θα έρθουν αύριο στη ζωή, αλλά χρωστάμε και στους νεκρούς.
Η Παραμυθιά, η Θεσπρωτία, η Ελλάδα ολόκληρη χρωστάει πολλά στους 49 Προκρίτους της πόλεως σας, οι οποίοι έδωσαν τη ζωή τους σε ένα διπλό βωμό ελευθερίας και ελληνικότητας, Και αυτή την ελευθερία και την ελληνικότητα, σήμερα εμείς, που χρωστάμε και στο μέλλον και στο παρελθόν, οφείλουμε να διαφυλάξουμε και θα την διαφυλάξουμε.
Να είστε καλά!»
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας, αμέσως μετά, μετέβη στην αίθουσα εκδηλώσεων του Σχολείου Βούλγαρη, όπου ανακηρύχθηκε Επίτιμος Δημότης Σουλίου.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας, στο πλαίσιο της επίσκεψής του στον Δήμο Σουλίου, ανακηρύχθηκε, χθες Τρίτη 29.9.2026, Επίτιμος Δημότης Σουλίου. Μετά την προσφώνηση που απηύθυνε ο Δήμαρχος Σουλίου Αθανάσιος Ντάνης, ο κ. Τασούλας έκανε την ακόλουθη αντιφώνηση:
«Κυρίες και κύριοι,
Αγαπητέ κύριε Δήμαρχε,
Αντιλαμβάνομαι αυτή την τιμή ως τιμή προς τον θεσμό. Ο θεσμός της Προεδρίας της Δημοκρατίας έχει ιδιαίτερη θέση στο Σύνταγμα της χώρας μας. Ο Πρόεδρος είναι ο ρυθμιστής του πολιτεύματος, εκείνος, δηλαδή, ο οποίος κανονίζει, ώστε να τηρούνται οι συνταγματικοί όροι κατά τη διάρκεια του λεγόμενου πολιτικού ανταγωνισμού αλλά και κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του κράτους. Εκπροσωπεί διεθνώς το κράτος και συμβολίζει την κρατική ενότητα αλλά και την ενότητα του λαού μας.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί, βάσει του Συντάγματος, να μην έχει στην Ελλάδα εκτελεστικές αρμοδιότητες, όπως έχουν Πρόεδροι σε άλλες χώρες, οι οποίοι εκλέγονται απευθείας από τον λαό. Δεν θεωρώ, ωστόσο, μόνο συμβολική τη σημερινή χειρονομία απέναντι στο πρόσωπό μου και στον θεσμό. Θα προσπαθήσω, στο μέτρο των δυνατοτήτων μου, να κάνω και ουσιαστική αυτή την αναγνώριση της χειρονομίας σας, ώστε όχι μόνο να αξίζει ο θεσμός αυτή την τιμή αλλά και να αποδείξω έμπρακτα ότι την αναγνωρίζω κι εγώ ως πρόσωπο.
Κυρίες και κύριοι,
Η σημερινή μέρα δεν είναι τυχαία. Είναι μια μέρα την οποία πρέπει όλοι να έχουμε στο νου μας και πρέπει να επηρεάζει την πορεία όλων μας. Διότι απλούστατα η πορεία μας δεν είναι κάτι που γεννήθηκε από το μηδέν. Στη ζωή των εθνών οι λαοί κινούνται σαν σε μια διαρκή σκυταλοδρομία και κάθε γενιά παραδίδει στην επόμενη τη σκυτάλη, με την ευχή και την επιθυμία αυτή η σκυτάλη να πάει παραπέρα.
Ανήκω σε μια γενιά απίστευτα τυχερή. Μια γενιά, η οποία δεν γνώρισε πολέμους, δεν γνώρισε δυστυχίες, όπως αυτές της Κατοχής ή άλλες που πέρασαν οι προγενέστεροι. Μια γενιά, η οποία ανδρώθηκε μέσα σε μια περίοδο ανόδου του βιοτικού επιπέδου, αλλά και με “χαμηλώματα” και οπισθοχωρήσεις. Είναι άλλωστε πρόσφατη η δεινή οικονομική κρίση που έπληξε τη χώρα μας. Αλλά αν συγκρίνει κανείς τη ζωή της δικής μου γενιάς με εκείνη των προγενέστερων γενεών, ιδίως με τη γενιά των 49 Προκρίτων, τη μνήμη των οποίων τιμήσαμε σήμερα, θα καταλάβει πού ήμασταν και πού, ευτυχώς, βρισκόμαστε. Έχουμε βελτιώσει τη ζωή μας, αλλά μπορούμε βάσιμα να διεκδικούμε, μέσα από τον θεμιτό για τη δημοκρατία πολιτικό ανταγωνισμό, την καλυτέρευση της ζωής μας, η οποία και είναι ίδιον των πολιτευμάτων, τα οποία εγκαθιδρύθηκαν στην Ελλάδα μετά την απελευθέρωσή της από τον τουρκικό ζυγό.
Η Ελλάδα, από την πρώτη στιγμή, από το Σύνταγμα της Επιδαύρου τον Ιανουάριο του 1822, επέλεξε ως πολίτευμα το παραστατικό πολίτευμα. Παραστάτης ήταν ο βουλευτής. Το κοινοβουλευτικό, φιλελεύθερο και δημοκρατικό πολίτευμα, μέσα στο οποίο μπορεί ο άνθρωπος να αναπτύξει τις δραστηριότητές του και την προσωπικότητά του. Μέσα στο οποίο μπορεί να επιδιώξει τη διάκριση, να επιδιώξει να νικήσει τη μοίρα του. Ταυτόχρονα το κράτος επιβάλλεται να φροντίζει τους αδύναμους και να επιδεικνύει ένα έντονο κοινωνικό πρόσωπο.
Η μοίρα της Παραμυθιάς, η οποία ήταν σκληρότατη εκείνον τον δεινό Σεπτέμβριο του 1943, χαράχτηκε από δύο παραμέτρους. Η μία παράμετρος ήταν όσα συνέβησαν το 1943 ευρύτερα στην Ευρώπη και οδήγησαν σε περαιτέρω επιδείνωση της αγριότητας της συμπεριφοράς των Γερμανών κατακτητών σε όλη τη χώρα αλλά και ειδικότερα στην Ήπειρο.
Το ’43 έγιναν τα Καλάβρυτα, η Βιάννος, η Μουσιωτίτσα, οι Λιγκιάδες, το Κεφαλόβρυσο, το Κομμένο. Το ’43, λοιπόν, η σκληρότητα και η απανθρωπιά έφτασαν στο απόγειό τους. Τι ήταν το ’43 για την περίοδο της Κατοχής, για την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου;
Το ’43 ήταν η χρονιά, κατά την οποία κρίθηκε η πορεία του πολέμου. Έγειρε η πλάστιγγα προς το μέρος των Συμμάχων. Τον Φεβρουάριο του ’43 η Γερμανία υπέστη μια μεγάλη ήττα στο Στάλινγκραντ. Η μεγάλη στρατιά του Στρατηγού Πάουλους παραδόθηκε. Διακόσιες χιλιάδες Γερμανοί παραδόθηκαν στο Ανατολικό Μέτωπο. Το ’43 η Γερμανία έχασε στο Κουρσκ, όπου έγινε η μεγαλύτερη αρματομαχία της μέχρι τότε πολεμικής περιόδου. Και οι Γερμανοί ηττήθηκαν χάνοντας οριστικά το Ανατολικό Μέτωπο. Και χάνοντας το Ανατολικό Μέτωπο, μια από τις μεραρχίες που δρούσαν εκεί, η Εντελβάις, ήρθε στα Βαλκάνια και εν συνεχεία στην Ελλάδα. Το 1943 συνθηκολόγησε η Ιταλία. Τον Ιούλιο του 1943 πραγματοποιήθηκε η απόβαση των Συμμάχων στην Ιταλία. Έπεσε ο Μουσολίνι και το φθινόπωρο η Ιταλία συνθηκολόγησε. Το 1943 250.000 γερμανοί και ιταλοί στρατιώτες παραδόθηκαν στην Τυνησία. Έχασαν τη Βόρεια Αφρική. Και, παρά ταύτα, αυτό το απάνθρωπο, εθνικοσοσιαλιστικό καθεστώς συνέχισε πιο μανιασμένα τη συμπεριφορά του απέναντι στους λαούς και τις χώρες όπου είχε εισβάλλει.
Τον Φεβρουάριο του 1943, στο Βερολίνο, ο Υπουργός Προπαγάνδας Γκαίμπελς πραγματοποίησε μια τεράστια συγκέντρωση σε ένα αθλητικό κέντρο κηρύσσοντας τον περιβόητο ολοκληρωτικό πόλεμο. Από κάτω το πλήθος, με φρενήρεις φωνές, ούρλιαζε και ζητούσε να συνεχιστεί ο πόλεμος με τρόπο ολοκληρωτικό.
Θυμίζω αυτά τα γεγονότα και το κακό που προξένησε αυτός ο πόλεμος.
Γιατί σήμερα υπάρχει μια τάση λήθης, μια τάση ανιστόρητη, η οποία λέει: “Εμείς γεννηθήκαμε το 1974, το 1985, το 1990. Τι μας νοιάζουν εμάς όλα αυτά”; Μας νοιάζουν, γιατί όλα αυτά χαράσσουν τη ζωή μας. “Χρωστάμε σ’ όσους ήρθαν, πέρασαν, θα ΄ρθούνε, θα περάσουν, κριτές θα μας δικάσουν οι αγέννητοι, οι νεκροί” λέει ο Κωστής Παλαμάς. Κανείς δεν είναι μόνος του σ’ αυτόν τον κόσμο. Καμία ζωή δεν ξεκινά με τη ληξιαρχική πράξη της γέννησής μας. Όλες οι ζωές γεννιούνται έχοντας το τυπάρι και τη σφραγίδα των προγενέστερων περιόδων. Η αθέατη αυτή σφραγίδα μάς ακολουθεί σε όλη μας τη ζωή.
Η Θεσπρωτία υπέστη μία από τις μεγαλύτερες θηριωδίες. Γιατί δεν ήταν μόνο ναζιστική· ήταν και μουσουλμανική, τσάμικη. Ήταν διπλή θηριωδία. Ο μουσουλμανικός πληθυσμός έδωσε τα πρώτα δείγματα της θηριωδίας όταν, προς στιγμήν, το μέτωπο του Καλαμά, μετά τον Οκτώβριο του 1940, υποχώρησε και εισέβαλαν σε ένα τμήμα της Ηπείρου. Τότε συνέπλευσαν απολύτως με τα ιταλικά στρατεύματα, τα οποία μπήκαν στην Ήπειρο και στη Θεσπρωτία, δείχνοντας απερίφραστα τις προθέσεις τους, με συμπεριφορές άγριες και απάνθρωπες. Αλλά, όταν το Καλπάκι αντιστάθηκε και άρχισε η ελληνική αντεπίθεση, και οι Ιταλοί, οι οποίοι είχαν εισέλθει μετά την υποχώρηση του Καλαμά, άρχισαν να φεύγουν προς τη Βόρεια Ήπειρο, τότε άρχισαν και αυτοί να καταλαβαίνουν ότι τα πράγματα δεν ήταν τόσο εύκολα όσο περίμεναν.
Ωστόσο, με τη γερμανική κατάληψη της χώρας και πάλι αγκάλιασαν τους κατακτητές, ελπίζοντας ότι αργότερα, με το φευγιό τους και τη νέα ενδεχομένως, τάξη πραγμάτων που θα δημιουργούνταν, θα μπορούσαν να πραγματοποιήσουν κάτι το οποίο ο ίδιος ο Χίτλερ είχε υποσχεθεί στην Αλβανία: τη Μεγάλη Αλβανία, τη φαντασίωση της Μεγάλης Αλβανίας.
Όμως, η αντίσταση των Ελλήνων, η αντίσταση του Εθνικού Δημοκρατικού Ελληνικού Συνδέσμου (ΕΔΕΣ) και η τροπή του πολέμου άλλαξαν αυτά τα σχέδια. Το φθινόπωρο του 1944, ένα χρόνο μετά τη θηριωδία στην Παραμυθιά, τα πράγματα ήταν ήδη διαφορετικά. Οι Γερμανοί και οι μουσουλμάνοι Τσάμηδες είχαν απωθηθεί, αφήνοντας πίσω τους απέραντη καταστροφή, απέραντη θλίψη, απέραντες ανθρώπινες απώλειες.
Η Θεσπρωτία, όμως, η Ήπειρος, όπως και η Ελλάδα, ανασκουμπώθηκαν. Δεν ξέχασαν ποτέ και τίμησαν αυτούς τους νεκρούς, όπως τους 49 Προκρίτους που τιμούμε σήμερα. Τους τίμησαν ακολουθώντας μια πορεία ανάπτυξης, μια πορεία διαφορετική από εκείνη που μέχρι τότε τους είχε επιφυλάξει η μοίρα.
Η Ήπειρος ήταν πάντα συνδεδεμένη με την απομόνωση και άρα με την ξενιτιά, γιατί η απομόνωση δημιουργούσε την ώθηση προς την ξενιτιά. Δεν είναι τυχαία τα δημοτικά τραγούδια που έχουμε για την ξενιτιά, τα μοιρολόγια που έχουμε. Όλα αυτά ήταν αποτελέσματα αυτού που λέει ο Σεφέρης: “Ο τόπος μας είναι κλειστός, όλο βουνά που έχουν σκεπή τον χαμηλό ουρανό μέρα και νύχτα”.
Αυτός ο κλειστός, όμως, τόπος άνοιξε.
Η Ήπειρος είναι πλέον συνδεδεμένη με όλη την Ελλάδα, με σύγχρονους ευρωπαϊκούς δρόμους, και ατενίζει το μέλλον της με αξιώσεις. Περισσότερες αξιώσεις από όσες έχουν ικανοποιηθεί. Δικαιούται, ασφαλώς, περισσότερα. Αλλά, με την κοινή προσπάθεια, με την ενότητα, με τη φροντίδα όλων μας, αυτά τα περισσότερα που δικαιούται από τη σημερινή της κατάσταση, σιγά σιγά μπορεί να τα αποκτήσει. Αυτά αποτελούν μια διαρκή μνήμη, ένα διαρκές, έμπρακτο μνημόσυνο στους Ηπειρώτες, οι οποίοι έδωσαν τη ζωή τους όχι μόνο για την ελευθερία μας, αλλά και για την ελληνικότητά μας.
Η ανακήρυξή μου σε Επίτιμο Δημότη Σουλίου δεν αποτελεί μια ακόμη απονομή. Είναι μια τιμή, η οποία σε συνδέει με μια ιστορία που προσπάθησα να σας περιγράψω. Σε συνδέει με μια μοίρα. Σε συνδέει, κυρίως, με μια φιλοδοξία, με μια προοπτική.
Επιτρέψτε μου, κύριε Δήμαρχε, κυρίες και κύριοι, αυτή τη φιλοδοξία σας και την προοπτική για μια καλύτερη Παραμυθιά, για ένα καλύτερο Σούλι, από σήμερα να τις μοιράζομαι κι εγώ ως Δημότης σας.
Σας ευχαριστώ».
Στη συνέχεια, ο κ. Τασούλας ξεναγήθηκε σε διαδραστική έκθεση για την ιστορία της πόλης, την οικογένεια Βούλγαρη και το σχολείο, η οποία φιλοξενείται στο «Σχολείο Βούλγαρη». Το κτίριο, δωρεά του ευεργέτη Σωτήρη Βούλγαρη, λειτουργεί σήμερα ως Πολιτιστικό Κέντρο και εκθεσιακός χώρος.
