Από τη Μενίνα στη Νεράιδα και πάλι πίσω: Η πολιτική των μετονομασιών στη Θεσπρωτία

Η αλλαγή των ονομάτων χωριών και οικισμών στη Θεσπρωτία εντάσσεται στη γενικότερη πολιτική μετονομασιών που εφαρμόστηκε σε ολόκληρη τη χώρα, κυρίως κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Η διαδικασία είχε αρχίσει ήδη από τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους, απέκτησε όμως πιο οργανωμένο χαρακτήρα μετά τη σύσταση της Επιτροπής Τοπωνυμιών από το υπουργείο Εσωτερικών, το 1909.

Κύρια επιδίωξη ήταν η αντικατάσταση ονομασιών που χαρακτηρίζονταν από τη διοίκηση ως ξενόγλωσσες ή κακόηχες. Οι αλλαγές συνδέθηκαν επίσης με την αναζήτηση ονομάτων που παρέπεμπαν στην αρχαία ή τη νεότερη ελληνική ιστορία, στα γεωγραφικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής, σε θρησκευτικές αναφορές ή σε στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος. Άλλοι λόγοι ήταν η αποφυγή ομωνυμιών μεταξύ διαφορετικών οικισμών και η αντικατάσταση ονομάτων που θεωρούνταν ακατάλληλα ή δεν ανταποκρίνονταν στην ιστορία και την τοπογραφία του τόπου. Από το 1831 έως το 2011 καταγράφονται σε όλη την Ελλάδα 4.980 πράξεις μετονομασίας.

Στη Θεσπρωτία, όπως και στην υπόλοιπη Ήπειρο, πολλές από τις αλλαγές πραγματοποιήθηκαν μετά την ενσωμάτωση της περιοχής στο ελληνικό κράτος και συνεχίστηκαν κατά τις επόμενες δεκαετίες. Ονόματα με αλβανική, τουρκική ή σλαβική προέλευση αντικαταστάθηκαν από ελληνικές ονομασίες, χωρίς πάντοτε να λαμβάνονται υπόψη η μακρόχρονη τοπική χρήση και η ιστορική σύνδεση των κατοίκων με τα παλαιά τοπωνύμια. Σε αρκετές περιπτώσεις, γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, τα παλιά ονόματα δεν εξαφανίστηκαν από την καθημερινή ομιλία, παρότι έπαψαν να είναι επίσημα.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Μενίνας. Στα επίσημα διοικητικά αρχεία ο οικισμός εμφανίζεται το 1919 με τη γραφή «Μηνίνα» και προσαρτάται στην τότε Κοινότητα Νεοχωρίου. Το 1937 η κοινότητα πέρασε από τον Νομό Ιωαννίνων στον νεοσύστατο Νομό Θεσπρωτίας. Η μετονομασία του οικισμού σε «Νεράιδα» έγινε με διάταγμα της 20ής Σεπτεμβρίου 1955 και δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 287 Α΄ της 10ης Οκτωβρίου 1955. Με το ίδιο διάταγμα η γειτονική Σκουπίτσα μετονομάστηκε σε Άγιο Γεώργιο.

Το διοικητικό αρχείο καταγράφει την πράξη της μετονομασίας, όχι όμως ειδική και αναλυτική αιτιολογία για την επιλογή της ονομασίας «Νεράιδα». Η αλλαγή εντάσσεται χρονικά στην κρατική πολιτική αντικατάστασης ξενόγλωσσων ή θεωρούμενων κακόηχων τοπωνυμίων. Παρά την επίσημη ονομασία, η λέξη «Μενίνα» συνέχισε να χρησιμοποιείται ευρύτατα από τους κατοίκους της περιοχής και τους Θεσπρωτούς.

Η ονομασία έχει αποκτήσει και ιδιαίτερο ιστορικό βάρος λόγω της Μάχης της Μενίνας, που διεξήχθη στις 17 και 18 Αυγούστου 1944, κατά την περίοδο της Κατοχής. Η διατήρησή της στην προφορική χρήση επί περισσότερα από εβδομήντα χρόνια αποτελεί το βασικό επιχείρημα όσων ζητούν σήμερα την επίσημη επαναφορά της. Σχετική πρόταση είχε δημοσιοποιήσει τον Ιούνιο ο δημοτικός σύμβουλος Θωμάς Οικονόμου, υποστηρίζοντας ότι η ονομασία συνδέεται τόσο με την ιστορική μνήμη όσο και με τον τρόπο με τον οποίο εξακολουθεί να προσδιορίζεται ο οικισμός από την τοπική κοινωνία.

Η πρόταση που έρχεται προς συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο Σουλίου δεν αφορά, επομένως, την καθιέρωση μιας νέας ονομασίας, αλλά την επίσημη επαναφορά εκείνης που είχε ο οικισμός μέχρι το 1955 και δεν έπαψε ποτέ να χρησιμοποιείται στην καθημερινή ζωή.

Related Posts