Σε νέα φάση εισέρχεται η διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών στη Θεσπρωτία, μετά την έγκριση της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης 11α, που καλύπτει συνολικά 25 περιοχές Natura 2000 στην Ήπειρο και τμήμα της Δυτικής Μακεδονίας. Η απόφαση θεσμοθετεί, για πρώτη φορά με σαφήνεια, ζώνες προστασίας και συγκεκριμένους όρους χρήσεων γης, διαμορφώνοντας ένα δεσμευτικό πλαίσιο για δραστηριότητες που μέχρι σήμερα λειτουργούσαν με γενικές κατευθύνσεις.
Στη Θεσπρωτία, η μελέτη αφορά ένα εκτεταμένο δίκτυο περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας, που περιλαμβάνει τα ποτάμια συστήματα του Καλαμά και του Αχέροντα, ορεινές ζώνες όπως το Σούλι και η ευρύτερη περιοχή της Παραμυθιάς, αλλά και παράκτιους υγροτόπους και εκβολές. Πρόκειται για οικοσυστήματα με σπάνια είδη και σημαντικούς οικοτόπους, τα οποία συνδέονται άμεσα με την καθημερινή οικονομική δραστηριότητα.
Κεντρικό στοιχείο της ΕΠΜ είναι ο καθορισμός διακριτών ζωνών, από αυστηρής προστασίας έως περιοχές ήπιας ανάπτυξης. Για τη Θεσπρωτία αυτό σημαίνει ότι δραστηριότητες όπως η κτηνοτροφία και η γεωργία συνεχίζονται υπό όρους, ενώ επενδυτικά σχέδια –ιδίως στον τομέα της ενέργειας, όπως ανεμογεννήτριες και μικρά υδροηλεκτρικά– θα αξιολογούνται πλέον με αυστηρότερα και σαφέστερα κριτήρια. Σε ορεινές περιοχές που έχουν ήδη βρεθεί στο επίκεντρο συζητήσεων, οι νέοι κανόνες αναμένεται να επηρεάσουν άμεσα τη δυνατότητα υλοποίησης αντίστοιχων έργων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στους υδάτινους πόρους, καθώς τα ποτάμια της περιοχής εντάσσονται σε πιο αυστηρό καθεστώς προστασίας, γεγονός που επηρεάζει παρεμβάσεις σε κοίτες, αρδευτικά έργα και άλλες χρήσεις νερού. Το στοιχείο αυτό αγγίζει άμεσα αγρότες και τοπικές κοινότητες, που αναμένουν διευκρινίσεις για την πρακτική εφαρμογή των ρυθμίσεων.
Παράλληλα, η μελέτη επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην προστασία και την ανάπτυξη, διατηρώντας παραδοσιακές δραστηριότητες και ανοίγοντας προοπτικές για ήπιες μορφές τουρισμού. Οι περιοχές Natura μπορούν να λειτουργήσουν ως μοχλός ενίσχυσης του φυσιολατρικού και περιπατητικού τουρισμού, ενισχύοντας την ταυτότητα της Θεσπρωτίας ως προορισμού με υψηλή περιβαλλοντική αξία.
Η θεσμοθέτηση της ΕΠΜ κλείνει εκκρεμότητες ετών και δημιουργεί σαφές πλαίσιο για αδειοδοτήσεις και χωροταξικό σχεδιασμό, ενώ συνδέεται και με δυνατότητες αξιοποίησης ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων για περιβαλλοντικές και αγροτικές δράσεις. Ωστόσο, η πραγματική δοκιμασία θα είναι η εφαρμογή στην πράξη, με κρίσιμα ζητήματα τον έλεγχο, την ταχύτητα αδειοδοτήσεων και τον συντονισμό των υπηρεσιών.
Ήδη σε τοπικό επίπεδο διατυπώνονται προβληματισμοί από επαγγελματίες και φορείς, που αναμένουν να δουν πώς οι νέοι κανόνες θα επηρεάσουν επενδύσεις και παραγωγικές δραστηριότητες. Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη, πέρα από εργαλείο προστασίας, διαμορφώνει ένα νέο πλαίσιο που αναμένεται να καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την αναπτυξιακή πορεία της Θεσπρωτίας τα επόμενα χρόνια.
