Τέλος εποχής — και αρχή μιας νέας, αρκετά πιο «ακριβής» — για την Εγνατία Οδό, καθώς η σύμβαση που μεταβιβάζει για 35 χρόνια τον μεγαλύτερο αυτοκινητόδρομο της χώρας στην κοινοπραξία ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ–Egis κατατέθηκε στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής και οδεύει άμεσα προς ψήφιση.
Ο οδικός άξονας των 658 χιλιομέτρων, που ενώνει την Ηγουμενίτσα με τους Κήπους και μέσω έντεκα καθέτων συνδέεται με τέσσερις χώρες, περνά πλέον σε ιδιωτικά χέρια, έχοντας όμως αφήσει πίσω του έναν λογαριασμό που καλείται να πληρώσει — για ακόμη μία φορά — το ελληνικό Δημόσιο.
Η κοινοπραξία που αναδείχθηκε προτιμητέος επενδυτής κατέθεσε προσφορά 1,5 δισ. ευρώ και προβλέπει επενδύσεις άνω των 420 εκατ. ευρώ την πρώτη πενταετία. Μεταξύ των έργων: η αναβάθμιση του άξονα Χαλάστρα–Εύζωνοι και η κατασκευή 16 νέων ΣΕΑ και 12 χώρων στάθμευσης–αναψυχής. Όμως πίσω από τις εντυπωσιακές εξαγγελίες κρύβεται μια λιγότερο φωτεινή πραγματικότητα: ο αυτοκινητόδρομος παραδίδεται με… εκπτώσεις!
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι σήραγγες της Εγνατίας. Ενώ δημόσια παρουσιάζεται ότι «περίπου 60 σήραγγες» δεν διαθέτουν την απαιτούμενη ευρωπαϊκή πιστοποίηση, ο Σύλλογος Εργαζομένων της Εγνατίας Οδού Α.Ε. αποκαθιστά την εικόνα: μόνο 16 από τις 35 μεγάλες σήραγγες βρίσκονταν σε διαδικασία αδειοδότησης Κατηγορίας Ε, με έργα αναβάθμισης εξοπλισμού ολοκληρωμένα σε ποσοστό περίπου 90%. Οι υπόλοιπες είναι ήδη αδειοδοτημένες. Με άλλα λόγια, ο οδικός άξονας δεν είναι το «απροστάτευτο πεδίο» που παρουσιάζεται.
Ωστόσο, όπως καταγγέλλουν οι εργαζόμενοι, το Υπουργείο Υποδομών υιοθέτησε αιφνιδιαστικά μια νέα προσέγγιση, σύμφωνα με την οποία όλες οι σήραγγες χρειάζονται εκ νέου αδειοδότηση με διαφορετικούς όρους. Η αλλαγή αυτή έχει βαρύτατο αποτέλεσμα:
μεταφέρει στο Δημόσιο τις δαπάνες της «βαριάς συντήρησης» των σηράγγων, δηλαδή εργασιών που — βάσει της προκύρηξης — θα έπρεπε να καλύψει ο παραχωρησιούχος.
Για τον λόγο αυτό δημιουργείται ειδικός λογαριασμός 180 εκατ. ευρώ, παρακρατούμενος από το τίμημα της παραχώρησης, ενώ το Δημόσιο θα καταβάλει επιπλέον έως 60 εκατ. ευρώ ως «συμμετοχή σε κατασκευαστικές εργασίες». Σε απλά ελληνικά: ο ιδιώτης παίρνει το έργο, αλλά ο φορολογούμενος πληρώνει για να του παραδοθεί σε κατάσταση «καινούργιου»…
Στην ανακοίνωσή τους, οι εργαζόμενοι σημειώνουν ότι οι σήραγγες λειτουργούν επί δύο δεκαετίες και ορισμένοι εξοπλισμοί φυσιολογικά φτάνουν στο τέλος του κύκλου ζωής τους — κάτι απολύτως προβλέψιμο. Όμως αυτός ο πρώτος κύκλος βαριάς συντήρησης είναι ευθύνη του παραχωρησιούχου, όχι του Δημοσίου, αφού η σύμβαση προβλέπει ότι ο ιδιώτης παραλαμβάνει το πάγιο «ως έχει».
Καταγγέλλουν επίσης «μετατόπιση ευθυνών» σε υπηρεσιακούς παράγοντες, «σκόπιμες εντολές» για άσκοπες μελέτες και «αφόρητες πιέσεις» από τη διοίκηση της εταιρείας, με στόχο να δημιουργηθούν τεχνητά επιχειρήματα για αλλαγή όρων στη σύμβαση παραχώρησης.
Οι εργαζόμενοι υπενθυμίζουν με νόημα ότι η Εγνατία Οδός Α.Ε. είναι ο φορέας που μελέτησε, κατασκεύασε και λειτούργησε τον αυτοκινητόδρομο επί σχεδόν 30 χρόνια και ζητούν η εποπτεία της παραχώρησης να ανατεθεί σε αυτήν, ως τον μοναδικό φορέα που έχει την τεχνική γνώση και την εμπειρία για να προστατεύσει το δημόσιο συμφέρον. Την άποψη αυτή στηρίζουν και το ΤΕΕ, οι φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και οι σύλλογοι μελετητών της Βόρειας Ελλάδας.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η διατύπωση της παραγράφου 2 στον δημοσιονομικό πίνακα της σύμβασης, η οποία λειτουργεί σαν ένα “αόρατο ταμείο” χωρίς ανώτατο όριο δαπανών. Εκεί προβλέπεται ότι το Δημόσιο θα καλύπτει «αποζημιώσεις, πρόσθετες κατασκευές, γεγονότα καθυστέρησης, γεγονότα ευθύνης του Δημοσίου, επίλυση διαφορών κ.ά.» κατ’ εφαρμογή δεκάδων άρθρων της σύμβασης. Πρόκειται ουσιαστικά για μια γενική ρήτρα που ανοίγει τον δρόμο για οικονομικές αξιώσεις του παραχωρησιούχου σε πλήθος περιπτώσεων, ακόμη και για εργασίες ή καθυστερήσεις που κανονικά θα όφειλε να αναλάβει ο ίδιος. Με απλά λόγια, η σύμβαση προβλέπει έναν λογαριασμό “ανοιχτής πίστωσης”, τον οποίο το Δημόσιο δεσμεύεται να καλύπτει χωρίς σαφές πλαφόν — μια διάταξη που μπορεί να μετατραπεί σε μόνιμη πηγή αποζημιώσεων για τα επόμενα 35 χρόνια!
Στο νομοσχέδιο περιλαμβάνονται και νέες ρυθμίσεις για τα διόδια, τα οποία θα αρχίσουν να επιβάλλονται αμέσως με την εκκίνηση της παραχώρησης, ενώ οι σημερινές απαλλαγές διατηρούνται μόλις έως το 2027 (…) — φυσικά με δαπάνη του Δημοσίου…
Παράλληλα, το προσωπικό της Εγνατίας Οδού Α.Ε. θα μετακινηθεί σε άλλες δημόσιες υπηρεσίες, καθώς η εταιρεία καταργείται στην πράξη — μια εξέλιξη που κατακερματίζει τη συσσωρευμένη τεχνογνωσία και εμπειρία τριών δεκαετιών!
Κι έτσι, ένα έργο που κόστισε πάνω από 6,5 δισ. ευρώ στον Έλληνα και Ευρωπαίο φορολογούμενο περνά σε ιδιωτική διαχείριση, αλλά με το Δημόσιο να καλείται να καλύψει εκατοντάδες εκατομμύρια για να κλείσει εκκρεμότητες που — σύμφωνα με τους εργαζόμενους — δεν θα έπρεπε να το αφορούν.
Μια «νέα εποχή» για την Εγνατία Οδό, λοιπόν — αλλά με παλιούς, γνώριμους χρηματοδότες.
